[Text] Manifest for change ~ Dina-Perla

Manifest voor verandering

Hi Benzi en iedereen die dit gaat lezen,

Dit is Dina-Perla Portnaar. Ik reageer nooit op Facebook en heb alleen een passief account zonder connecties om spullen te verkopen. Ik heb nagedacht of ik hier iets zou schrijven of niet. Wat ik ga doen, is niet op ieder punt inzoomen en overal op reageren. Ik ga slechts één keer iets schrijven. Vervolgens ga ik de reacties lezen, maar het blijft bij één post. Concreter, ik ga mijn waarheid delen, voorbij het gelijk. Transparantie is het moeilijkste en ook het krachtigste wat er is. Ik zal transparant zijn en het breder trekken dan het Cheider.

Onzichtbare klassenstructuur

Benzi, ik geloof dat er destijds niets vervelends met je gebeurd is op school. Dat komt door wie je bent als persoon. Vraag een aantal broers en vrienden en je hoort andere getuigenissen. Daarnaast speelde de onzichtbare klassenstructuur binnen de orthodoxe kern en gemeenschap een rol – ook in jouw tijd nog. Je bent wat jonger dan ik.

Ik sprak hier met een vriend uit India over. We kwamen erachter dat dezelfde mechanismen van een klassenstructuur in de Joodse orthodoxie en in India voorkomen, alleen dat het in India openlijk zichtbaar is en wordt beaamd. Kort door de bocht, deed mijn leven er in mijn tijd op het Cheider niet zo toe. Arm gezin, dus geen inkomsten voor het Cheider. Sterker nog, een rijk gezin betaalde vaak mijn schoolgeld voor me, omdat het amper rondkomen was met de uitkering van mijn moeder. We hadden niet een bijster bijzondere positie in de orthodoxie, niet in Nederland in ieder geval. De positie die er was, was vooral oude glorie ten tijden van de voorouders in Noord-Afrika (een opperrabbijn en vrouw die vredelievend contact hadden met vertegenwoordigers van andere geloven) en binnen de Chabad-kern van Nederland.

In groep vier waren er al gesprekken over het disfunctioneren binnen mijn gezin. Het patriarchaat was in mijn gezin echter een matriarchaat, alleen was het gevolg daarvan dat de woorden en daden van een steeds verder knettergek en uiterst duister wordende persoon leidend waren. Een persoon die niet alleen ernstig ziek bleek te zijn, maar ook doelbewust handelde, mensen tegen elkaar uitspeelde en zichzelf in bescherming nam.

Ik was ‘maar’ Dina-Perla, uit dat moeilijke gezin, waarmee wegkijken en onderzoeken of ze zich levend in een hel van lichamelijk en geestelijk geweld staande zou houden, de normaalste zaak van de wereld leek. Of ze zou overleven in handen van Hashem. Wat ik wel mee had, waren mijn hersenen – een bizar onuitputtelijke, mentale kracht en intelligentie, braafheid en zuiverheid / integriteit. Zo deed ik altijd mijn huiswerk en kon ik goed leren – het was mijn uitweg om later iets van mezelf te maken en wat hield ik ervan! Ik kon overweg met de docenten en deed niet mee aan hen plagen en dergelijke. Kortom, bij iemand met bijvoorbeeld de achternaam Loonstein zou wat mij is overkomen nooit hebben kunnen gebeuren.

Voorbij mijn ondervinding ken ik tientallen Cheider-leerlingen die ervaringen van een onzichtbare klassenstructuur met zich mee dragen. Van schaamte destijds, want je marktwaarde voor het uithuwelijken moest hoog gehouden worden. Evenzo de marktwaarde van familieleden. Van vertrapping, waarmee zeep eten zomaar kon gebeuren, of geslagen worden, geknepen worden, vernederd worden voor de klas, zaken positioneren zodat je eigen reputatie beter werd ten opzichte van de reputatie van een ander (lees het boek Exodus uit de vuurtoren), na schooltijd gecontroleerd worden om in de rails gehouden te worden volgens de regels van de orthodoxie, (doorzichtige) nagellak eraf krabben met een mes, naar huis gestuurd worden om zoveel millimeter split in een rok, een vel gekleurde outfit of een te strak shirt, hoofd onder de kraan duwen omdat er een lijntje bijna onzichtbaar oogpotlood nog uit het weekend op maandag op het gezicht zat, dogma’s in klassen verkondigen waarmee er gehersenspoeld moest worden om de onzichtbare klassenstructuur en de regels van de orthodoxie in stand te houden, kritiek en vragen die de lijn van de orthodoxie zoals door de schwartzen in de les uiteengezet in de kiem smoren en meer. De overtreffende stap? Inderdaad de extreme gevallen, dus de misstanden. Een wedstrijdje vromer dan vroom. Met veel ironie lees ik anno 2021 in een boek waar het geld vandaan kwam om het Cheider destijds verder uit te bouwen. Ondertussen de dekmantel van liefde, van bagatelliseren, wegvegen, JMW en civiele organisaties erbuiten proberen te houden, van hypocrisie en meer.

Cheider

Er zijn twee zaken met betrekking tot het Cheider. Eén is de huidige status quo en de nieuwe lijn die gevolgd wordt. Twee is alles wat zich heeft afgespeeld vanaf de oprichting van het Cheider tot nu.

De huidige status quo is verbeterd. Verantwoordelijken die voorheen alles konden bepalen en maken binnen het Cheider – lees machtsstructuren en diverse soorten mechanismen, zijn nu naar de achtergrond geschoven. Zelfs een voorbeeld die als ‘alarmbel’ gemarkeerd staat in de lijst van Joodse leiders, waar iets van bekend is in de vorm van misstanden. Een lijst die onder andere gelinkt is aan het levenswerk van Manny Waks, overwinnaar van misbruik, change agent, schrijver van het boek Who gave you permission en hoofdpersoon in de documentaire genaamd Code of silence: https://www.youtube.com/watch?v=BE6A2OSlUBY. Een held uit onze tijd.

Joodse docenten moeten tegenwoordig eerst een opleiding hebben afgerond om les te mogen geven. Dat was voorheen niet zo en een probleem, niet alleen pedagogisch… Laten we nooit, maar dan ook nooit zeggen dat die docenten gewoon kneuzen waren, maar zuiver zeggen hoe het was. Klauwen met geld worden uitgegeven om bepaalde mensen en processen binnen het Cheider te laten gaan of te verbeteren. Ik vind dat het Cheider publiekelijk iets moet delen over de uitdagingen waar ze mee kampen, juist om de kwetsbaarheid, goede intenties en bereidheid voor verandering te onderstrepen. Een nieuwe generatie is op school te vinden. De meesten willen het heus goed doen. En wellicht ten overvloede: er zijn een hoop prachtmensen te vinden binnen de orthodoxe kern die gewoon hun leven leiden en anderen geen vlieg kwaad doen, ook vroeger.

Tegelijkertijd zou ik niet met een bestuurslid spreken als alles opgelost zou zijn voor de huidige status quo en de toekomst. Met mij nog anderen trouwens. Tegelijkertijd zouden de onderzoeksrapporten niet voor niets concluderen dat er te weinig gedaan is om de sociale veiligheid op het Cheider te waarborgen. Ik heb het rapport gelezen. Tegelijkertijd zou JMW niet zoveel werk hebben gehad aan Cheider-gezinnen als er niks zou spelen, voorbij tweede- en derdegeneratieproblematiek. Vandaar dat ik Hans Vuijsje (aardige man) persoonlijk een bericht stuurde over zijn artikel in de Volkskrant. Ik zei dat ik verbaasd was, want als er één iemand zou zijn die zou weten dat bijzonder / religieus onderwijs een ‘brandhaard’ kan zijn waarin humaniteit ondermijnd wordt, dan is hij het wel.

Vuijsje schreef: “Bijzonder onderwijs op zich is het probleem niet, zolang dat onderwijs niet erop is gericht om een afgesloten groep in stand te houden met afwijkende normen en waarden over zaken als de man-vrouwverhoudingen, rechtssystemen en de democratie.” Juist deze punten kunnen in gevaar komen.

Tegelijkertijd zou ik niet met NIK een meldpunt tegen misstanden opzetten als dat niet nodig zou zijn. Dat meldpunt is later overgenomen door JMW… Tegelijkertijd zou het Cheider niet vandaag de dag een krankzinnig afgeschermd terrein zijn (vervang dat hek zo snel mogelijk – doe normaal. Over Chilul Hashem gesproken…), met interne ruimtes waar van alles kan gebeuren, waar geen toezicht is en waar mensen kunnen wonen als ze zouden willen. Tegelijkertijd nog meer.

Dan is er alles wat zich in het verleden heeft afgespeeld, met de gevolgen van dien voor de vele mensenlevens. De zedenzaak is slechts één case. Er is een schaal, van mild tot extreem zwaar. Voor sommigen is iets wat mild is extreem zwaar. Voor anderen is iets wat extreem zwaar is mild, onder andere omdat ze veel hebben meegemaakt.

Mea culpa

Hier komen we tot de kern: waar is de erkenning voor die schaal gebleven? Hebben we geluisterd naar de ervaringen? Hebben we er iets mee gedaan? Zijn de oude verantwoordelijken zoals Einhorn, Gottlieb, Katz, Eisenzweig, Luria, Elias, Jacobs en Vorst geconfronteerd met de ervaringen? Hebben we compassie en empathie getoond? Hebben we echt gekeken naar waar ons falen in het verleden ligt, naar waar er een gebrek aan integriteit vanuit onszelf is geweest? Hebben we net als de me too-beweging een beweging van mea culpa binnen de orthodoxe kern op gang gebracht? Hebben we de praktijken rondom Joods begraven worden veranderd? (Geen enkele Joodse gemeenschap in het buitenland heeft dit systeem. Ik heb vetrouwen in Bendigamos en hoop dat het hen lukt om met normaal beleid, Joods begraven aan te bieden in de nabije toekomst. Indien dit niet lukt, hoef ik hier niet Joods begraven te worden.)

Ook dit heb ik tegen een bestuurslid van het Cheider gezegd. Zonder het menselijke en spirituele werk te verrichten, is er geen vooruitgang en geen nieuwe koers die stand gaat houden. Ondertussen stromen de ervaringen van Cheider-leerlingen binnen bij diverse bronnen, maar niet bij het huidige bestuur van het Cheider. De meesten hebben immers nul vertrouwen meer in verandering, kennen de mechanismen nog van die onzichtbare klassenstructuur, voelen sterk dat ze door zijn gegaan en nooit meer ook maar iets te maken hoeven te hebben met de verantwoordelijken uit die orthodoxe kern. Geef hen ongelijk…

Terug naar mijn verhaal: slechts één van de vele cases. Ahawat israel en beyachad werd ons aangeleerd, maar waar blijft mea culpa? Alleen al ik heb 32 (!) verhalen verzameld, onder andere van kinderen die me vertrouwden, omdat ik niks doorvertelde en ‘sterk’ oogde (nu kennen ze het mysterie). Daar zit bijvoorbeeld een case bij van een misbruikt meisje dat van gezin naar gezin werd gestuurd, zodat organisaties niet wisten waar ze was en niet konden handelen.

Positief

In mijn verhaal zie ik zaken uiterst (!) helder. Ik heb een fotografisch geheugen waarmee ik vanaf vroeg alles kan terughalen. Ik zie het positieve uit een eerdere fase thuis – de hoeveelheid spullen die ik had (hoewel de ironie is dat ik niet om materiële zaken geef), de tijd waarin ik liefdevol met mijn moeder om kon gaan en we veel knuffelden, de buurt waarin ik woonde en waar ik tot de dag van vandaag gelukkig ben, vergaande Joodse kennis waarmee ik later exact wist hoe te kiezen en vooral het gevoel voor de kunsten. Van mijn vader, kabbalist Michael Portnaar, een gezond stel hersenen waarmee ik heb weten te knokken en de liefde voor filosofie en spiritualiteit. Op het Cheider de band met de meiden. Ook al werd ik eerst gepest, ik voelde me uiteindelijk veilig en gedragen door de hele groep, hoezeer dit als een contradictie overkomt. Ik wist dat er respect was en dat ze mijn zuiverheid als mens zagen.

Toen ik die groep openbrak door aan het eind van 4VWO weg te gaan, huilden zelfs de meest schwartze meisjes in de aula om mijn vertrek. En niet dat mijn keuzes en blauwdruk nou in lijn waren met waar ze in geloofden of voor stonden. Vandaag de dag zal ik nog altijd de meiden – inmiddels vrouwen – beschermen. Ik zal blijven spreken over de bewondering voor hoe ze de kar trekken binnen hun gezinnen.

Dan zijn er nog alle leuke dingen die we gedaan hebben met het Cheider en waar we mee boften. Denk aan tijdens de lessen, spellen of uitjes. Of de leuke profane docenten die de beknelling soms met een grapje lichter voor me wisten te maken, of met wie ik mooie gesprekken over het leven kon voeren. Nog eerder, dus tijdens de kleutertijd, de aandacht van Evelien Doornbosch – een ‘embleem’ op het Cheider.

Keerzijde

Maar dan de keerzijde. Zonder ieder aspect van die keerzijde weer te benoemen omdat de aspecten bekend zijn door mijn kunsten, benoem ik dat ik niet voor niets inzoom op de donkere stukken uit mijn geschiedenis. Ik doe dit als manifest voor verandering. Nodig, vanwege wat Rosanne Hertzberger uitlegt als sentiment – voorbij de details en het gelijk, vanwege de cases in de afgelopen 50+ jaar en vanwege het gebrek om binnen de orthodoxe gemeenschap alles scherp te hebben en te handelen.

Alles heb ik recht kunnen trekken, behalve biologisch geen kinderen hebben. We zien wel over vier of vijf jaar. Geparkeerd. Opgeborgen in een doosje. Als ik zo’n groot offer moet maken, laat het dan ten goede zijn van iets wat groter is dan mijzelf. Want laten we zeggen waar het op staat: is er een schadevergoeding voor wat ik doorstaan heb? Nee. Is er überhaupt beeld bij het doorstane sadisme, narcisme of de schizofrenie? Nee. Is er een Joodse filantroop die opstaat en zegt: mea culpa Dina-Perla; hier heb je een zak geld. Ga naar de beste, medische specialisten ter wereld en probeer nog eens IVF? Nee. Is er iemand van de oude verantwoordelijken die echt hand in eigen boezem durft te steken? Nee – op één docente en rabbijn na. Hij zei: wat je voor onze gemeenschap gedaan hebt, is baanbrekend. Nou dook de directie onverwachts op tijdens één van mijn sheva brachot jaren terug, wat ik èn vervelend vond èn als iets groots beschouwde. Ook dat maakte veel goed.

Laat me een stap verder gaan. Mijn dossiers uit mijn kindertijd bleken in 2016 bij JMW nog te bestaan. Daar heb ik kopieën van gemaakt. Net zoals ik bijvoorbeeld het oorspronkelijke dossier van mezelf bij Jeugdzorg, inclusief handgeschreven notulen van de bijeenkomsten, boven water heb gekregen. 2016 was het jaar waarin ik grondig onderzoek deed naar de verhalen binnen het gezin. Een jaar waarin ik ontdekte dat er bijvoorbeeld zelfs dossiers bij een kinderrechter waren van lang vóór mijn geboorte. Een jaar waarin helder werd dat de verantwoordelijken van het Cheider waar ik mee te maken heb gehad, het ook voor het zeggen hadden toen familieleden op school zaten. Dus ja…

Kortom, wat Rosanne Hertzberger en ik aandragen, is niet ongegrond of zonder bewijs. Nogmaals, ik draag veel geschiedenissen uit verschillende periodes met me mee, waar ik verder nooit over zal spreken. Dat is aan de betreffende mensen zelf of ze dat zouden willen doen. Maar ik sluit mijn mond en ogen niet. Ik blijf duwen voor verandering.

Verandering op een rij

Waarom schrijft Rosanne Hertzberger wat ze schrijft, ook al komt ze niet uit de orthodoxe kern? Voor verandering.

Ze heeft het beste met de orthodoxe gemeenschap voor, hoezeer we niet in haar hoofd en hart kunnen kijken. Zo ook ik. Het is als Joodse vrouw mijn geboorterecht om me uit te spreken omwille van beweging. Het gaat me niet om voor de fun tegen de orthodoxie aan te schoppen, hoewel ik er zelf voor een deel niet in geloof en er niets mee hoef, maar om tegen de vormen van dwang en mechanismen die humaniteit in de weg staan op te treden. Als iemand zonder dwang gelooft in de orthodoxie, dan zal ik het recht om zo te leven ondersteunen. Mits (!) mijn recht om op mijn manier te leven ook wordt gerespecteerd.

Waarom heeft Richard van Kalderen mij op het Cheider uitgenodigd om te spreken over endometriose? Voor verandering.

Als jonge meiden ongesteld worden en niet opletten, dus niet weten dat extreme pijnen niet normaal is, kan het een teken zijn van endometriose. In Jip en Janneke taal ontstaat endometriose doordat het niet uit het lichaam gaat tijdens de ongesteldheid, maar in het lichaam blijft, zich verspreidt en voor ernstige klachten zorgt – van eerstegraads tot vierdegraads. Indien niet behandeld, kan vierdegraads zelfs kanker worden.

Ik sprak over het belang van kennis hierover en van anticonceptie om endometriose te onderdrukken – bijvoorbeeld door middel van de pil – om de toekomstige Joodse moeders en voortzetters van de Joodse identiteit te beschermen. Dit deed ik onder andere met een redacteur van een orthodoxe publicatie. Die zei me doodleuk dat zelfs met de kennis die ik hem aandroeg, hij nooit zou toestaan dat welke vrouw dan ook in zijn omgeving aan de anticonceptie zou gaan. Ik kwam er niet bij met mijn hoofd. Zijn religieuze rigiditeit en stupiditeit zouden kunnen resulteren in kinderloosheid. Ja, ik ben me ervan bewust dat deze man niet representatief is voor het geheel.

Waarom heeft Zwi Spiero mij uitgenodigd om te spreken over endometriose bij het JCC? Voor verandering.

Waarom is mijn verhaal vertaald in de productie Exodus, de Afvallige? Voor verandering.

Waarom is mijn verhaal vertaald in de productie Vrijdenkers? Voor verandering.

Waarom besteden Joodse media aandacht aan dit werk? Voor verandering.

Met betrekking tot NIW, zie column Rosanne Hertzberger. Begin 2021 dacht ik: laat ik oprecht van mens tot mens een telefonisch gesprek aangaan van meer dan een uur. Wellicht komt het dan goed met NIW. Zelfs dat heeft niet gewerkt, waarna er belachelijke acties via Twitter gedaan zijn toen ik me uitsprak over de petitie en politiek rondom Lale Gül (niet de persoon, kunsten of het verhaal). Vervolgens werd me van diverse kanten gedeeld dat het niet alleen bij mij zo liep en iets groters was.

Waarom ben ik nog steeds in gesprek met diverse mensen en besteed ik hier onbaatzuchtig tijd aan? Voor verandering. Maar – take it or leave it.

Waarom is Ronit Palache zo kritisch over bijzonder / religieus onderwijs? Voor verandering.

Als er niet adequaat, voorbij symboolpolitiek, cowboysgedrag en andere vormen van onzuiver handelen, iets gedaan wordt aan punt twee, dus de mea culpa-beweging, zal Palache gelijk krijgen ook, als ze nu al niet gelijk heeft onwille van haar betoog an sich.

Waarom boeit de Joods orthodoxe kern meer dan andere gemeenschappen? Voor verandering.

In het dagelijks bestaan en de 3D menselijke ervaring is er geen enkel verschil tussen welk mens dan ook. Op spiritueel niveau is er een verschil qua beleving, omdat ik dit zie als onderdeel van mij, waarmee ik nogmaals het geboorterecht heb om zaken aan te pakken.

Verandering is niet iets wat ik doe om te helen. Dat is privé al gebeurd. Hoe cliché dit ook klinkt, het leven in vrijheid is prachtig. Die vrijheid laat ik me nooit meer ontnemen. De enige bonus zou vertrouwen ten aanzien van Joodse mensen kunnen zijn. Over het algemeen lukt me dat namelijk nog altijd niet, terwijl het erbuiten prima gaat. Want ergens word ik nog altijd herinnerd aan waar mensen toe in staat zijn. Duwen voor verandering is sense of belonging. En de kunsten zijn omdat ik dat wil, zonder verdere uitleg.

Laat ik afsluiten met liefde voor allen en met evenveel stelligheid. Ik heb geen bezwaren als deze tekst wordt gebruikt, gedeeld, gepubliceerd door Joodse of algemene media – wat ik niet ga pushen omdat deze tekst voor hier bestemd is – en wordt besproken. Laat ik afsluiten met een voorbeeld voor mea culpa door tegen de overwinnaars te zeggen: je mag je uitspreken. Ik zie je en maak het niet kleiner.